Inwestor, który chce sprzedać lub kupić instrumenty finansowe notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie musi złożyć zlecenie kupna lub zlecenie sprzedaży. Przedstawimy podstawowe zasady w tym zakresie. Przy składaniu zlecenia należy podać następujące informacje:

• nazwę instrumentu finansowego, którego dotyczy zlecenie (Papier),
• wskazanie, czy jest to zlecenie kupna czy zlecenie sprzedaży (Kierunek),
• liczbę instrumentów finansowych, które chce się kupić lub sprzedać (Ilość),
• cenę – są tu różne możliwości (Typ limitu, Limit),
• termin ważności zlecenia (ważne od, ważne do, ważność),
• ewentualne dodatkowe warunki wykonania zlecenia (stop, WMin, WUJ).

Rodzaje Zleceń

Z punktu widzenia podawanej ceny możliwe są:

• zlecenie z limitem ceny,
• zlecenie bez limitu ceny.

Zlecenia z limitem ceny

Zlecenie z limitem ceny jest najprostsze. W zleceniu tym inwestor zobowiązany jest podać konkretną cenę (Limit). W przypadku zlecenia kupna oznacza to maksymalną cenę, po jakiej inwestor jest skłonny kupić instrument finansowy. W przypadku zlecenia sprzedaży oznacza to minimalną cenę, po jakiej inwestor jest skłonny sprzedać instrument finansowy.

Zlecenie kupna akcji z limitem 100 oznacza, że inwestor skłonny jest zapłacić za akcję dowolną cenę nie wyższą niż 100, a więc np. 100, 99, 90, 5. Zlecenie sprzedaży akcji z limitem 100 oznacza, że inwestor skłonny jest sprzedać akcję po dowolnej cenie nie niższej niż 100, a więc np. 100, 105, 110, 1000.

Zlecenia bez limitu ceny

Zlecenie bez limitu ceny powinno zawierać oznaczenie polecenia wykonania zlecenia. Istnieją trzy możliwości oznaczenia polecenia wykonania zlecenia (Typ limitu):

• wykonanie po cenie rynkowej (PCR),
• wykonanie po cenie rynkowej na otwarcie (PCRO),
• wykonanie po każdej cenie (PKC).

Zlecenia Po Cenie Rynkowej (PCR)

Zlecenie PCR (po cenie rynkowej) jest wykonywane natychmiast po wprowadzeniu do arkusza zleceń, przy czym pod uwagę brany jest najlepszy limit ceny z drugiej strony. Może ono być przyjęte wtedy, gdy na realizację oczekuje przeciwstawne zlecenie z limitem ceny (dla zlecenia kupna przeciwstawne jest zlecenie sprzedaży, zaś dla zlecenia sprzedaży przeciwstawne jest zlecenie kupna). Zlecenie PCR nie musi być zrealizowane w całości. W takim przypadku nie zrealizowana część tego zlecenia staje się zleceniem z limitem ceny równym cenie ostatnio zrealizowanej transakcji. Zlecenie PCR jest przyjmowane tylko w fazie notowań ciągłych

Zlecenia Po Cenie Rynkowej na Otwarcie (PCRO)

Zlecenie PCRO (po cenie rynkowej na otwarcie) jest wykonywane po cenie równej kursowi otwarcia. Zlecenie PCRO nie musi być zrealizowane w całości. W takim przypadku nie zrealizowana część zlecenia staje się zleceniem z limitem ceny równym kursowi otwarcia. Zlecenie PCRO jest przyjmowane tylko w fazie przed otwarciem (przed zamknięciem) w systemie notowań ciągłych i kursu jednolitego oraz w trakcie równoważenia

Zlecenia Po Każdej Cenie (PKC)

Zlecenie PKC (po każdej cenie) jest przeznaczone do natychmiastowego wykonania, musi być zrealizowane w całości. Jeśli nie jest zrealizowane, traci ważność. Zlecenie PKC jest przyjmowane w każdej fazie oprócz fazy dogrywki.

Terminy ważności zleceń

Przedstawione rodzaje zleceń mogą mieć różne terminy ważności określane w zleceniu. Z punktu widzenia daty ważności zlecenia wyróżnia się:

• zlecenie z określonym terminem ważności,
• zlecenie bez określonego terminu ważności.

W zleceniach bez określonego terminu ważności należy jednak podać oznaczenie ważności zlecenia: ważność do końca sesji giełdowej,

• ważność domyślna – bezterminowo (ważne do),
• ważność do pierwszego wykonania (WiN) – ważne do momentu zawarcia pierwszej transakcji, przy czym niezrealizowana część traci ważność (ważność),
• wykonaj lub anuluj (WuA) – ważne do zawarcia pierwszej transakcji, przy czym zlecenie musi być zrealizowane w całości lub nie jest zrealizowane w ogóle (ważność).

Liczba akcji w zleceniu

W każdym zleceniu musi być określona liczba akcji.

Dodatkowe warunki wykonania zlecenia

Zlecenia mogą również zawierać dodatkowe warunki wykonania, którymi są: minimalna wielkość wykonania, wielkość ujawniana, limit aktywacji.

Zlecenia z minimalną wielkością wykonania (WMin)

Minimalna wielkość wykonania to poziom, poniżej którego inwestor nie zgadza się na realizację zlecenia. Poziom ten może być równy liczbie akcji określonych w zleceniu.

Zlecenia z wielkością ujawnianą (WUJ)

Wielkość ujawniana oznacza, że z całej liczby akcji ze zlecenia podzielonej na równe części (np. 2000 akcji na 5 części po 400 akcji) ujawniona jest tylko część (np. 400 akcji), zaś po wykonaniu tej części ujawniana jest następna część. Wielkość ujawniana zlecenia nie może być mniejsza niż 100 jednostek transakcyjnych.

Zlecenia z limitem aktywacji (STOP)

Zlecenia z limitem aktywacji (potocznie nazywane zleceniami typu STOP) są bardzo istotne w systemie giełdowym. W przeciwieństwie do zleceń, w których nie ma limitu aktywacji, te zlecenia pojawiają się w arkuszu zleceń dopiero po osiągnięciu przez kurs ostatniej transakcji pewnego poziomu, równego limitowi aktywacji (STOP) podanemu w zleceniu. W przypadku zleceń z limitem aktywacji muszą być spełnione pewne warunki, jeśli chodzi o limit aktywacji i limit realizacji podany w zleceniu:

• w przypadku zleceń sprzedaży STOP:

  kurs ostatniej transakcji

  >

  limit aktywacji (STOP)

  ≥

  limit zlecenia (LIMIT)

• w przypadku zleceń kupna STOP:

  kurs ostatniej transakcji

  <

  limit aktywacji (STOP)

  ≤

  limit zlecenia (LIMIT)

Zlecenia z limitem aktywacji, w przypadku których nie został osiągnięty poziom aktywacji, są zleceniami nieaktywnymi. Nie są one widoczne dla rynku i są przechowywane w specjalnym osobnym arkuszu zleceń. W momencie osiągnięcia przez kurs limitu aktywacji, zlecenie staje się aktywne i wprowadzane jest do arkusza zleceń.

Przykład

Załóżmy, że kupiliśmy akcje po cenie 100 PLN, obecna cena akcji to 120 PLN. Nie jesteśmy zdecydowani jak dalej będzie zachowywał się kurs akcji i chcemy zabezpieczyć osiągnięty zysk. Składamy więc zlecenie sprzedaży STOP LOSS z limitem aktywacji 115 PLN (typ limitu PKC stop 115), zlecenie o takich warunkach zrealizuje się, jeżeli kurs spadnie do 115 PLN, jeżeli jednak kurs wzrośnie o kolejne 10 PLN, możemy zmodyfikować warunek stop na 125 i w takim wypadku nasz gwarantowany zysk wzrasta i w dalszym ciągu mamy szanse na zwiększenie potencjalnego zysku.

Przykład

Załóżmy, że obserwujemy akcje spółki TVN, której kurs od dłuższego czasu jest w przedziale 9 – 10 PLN a nasza analiza zakłada, że po przekroczeniu 11 PLN kurs będzie szybko wzrastał. W takim wypadku możemy złożyć zlecenie kupna STOP LOSS z limitem aktywacji 11 PLN (typ limitu PKC stop 11). Zlecenie o takich warunkach zostanie zrealizowane w momencie, kiedy kurs akcji TVN osiągnie 11 PLN.