Analiza bilansu

Bilans stawowi zestawienie składników majątku przedsiębiorstwa (tj. aktywa) oraz źródeł jego finansowania (tj. pasywa) sporządzone na dany moment. Spółki giełdowe przedstawiają swoje raporty finansowe, w tym bilans co kwartał. Szczególną uwagę zwraca się na bilans roczny. Bilans charakteryzuje się zrównoważeniem stron, tzn. cały majątek przedsiębiorstwa musi mieć wskazane źródła finansowania. Warto jednocześnie wspomnieć, że w spółce nie może być źródeł finansowania, które nie finansują żadnego majątku. Suma aktywów musi być równa sumie pasywów bilansu.

Bilans powinien zawierać:

1. nazwę i adres podmiotu, dla którego jest sporządzany
2. słowo „bilans”
3. moment bilansowy, czyli datę, na którą wyceniono pasywa i aktywa
4. wyszczególnienie nazw i zawartości grup aktywów i pasywów
5. ogólną sumę aktywów i pasywów, między którymi musi zachodzić równowaga
6. podpisy osób odpowiedzialnych za gospodarkę finansowa jednostki gospodarczej
7. datę i miejsce sporządzenia bilansu

W terminologii rachunkowości często używa się pojęcia: podstawa równowagi bilansowej. Jest to nic innego jak równanie aktywa = pasywa. Jest to podstawowe równanie rachunkowości.

Po stronie aktywów przedsiębiorstwa dwie główne grupy to majątek trwały i majątek obrotowy.

  – majątek trwały stanowią składniki majątkowe o długotrwałym okresie użytkowania. Składniki majątkowe długotrwale użytkowane w procesie gospodarczym przedsiębiorstwa zużywają się stopniowo, tracąc swoją przydatność oraz wartość. Mowa tu o najbardziej powszechnej grupie składników majątku trwałego, czyli o środkach trwałych. W skład majątku trwałego wchodzą:

1. środki trwałe, czyli grunty, budynki i budowle, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, środki trwałe w budowie, itp.
2. wartości niematerialne i prawne,
3. inwestycje długoterminowe,
4. należności długoterminowe.

  – majątek obrotowy stanowią zasoby, które w przypadku zasobów rzeczowych są przeznaczone do zbycia lub zużycia w okresie do 1 roku. Do rzeczowego majątku obrotowego zalicza się:

1. zapasy, które ze względu na przeznaczenie w danej jednostce gospodarczej dzieli się na materiały, półprodukty i produkty w toku, produkty gotowe, towary. Materiały są nabywane w celu zużycia na własne potrzeby jednostki. Półprodukty i produkty w toku to nie zakończone jeszcze na dany moment wyroby własnej produkcji oraz nie zakończone jeszcze roboty i usługi. Produkty gotowe to wykonane we własnym zakresie i przeznaczone do sprzedaży innym jednostkom zakończone produkty i usługi. Towary to rzeczowe składniki majątku obrotowego nabyte w celu sprzedaży w stanie przetworzonym.
2. należności krótkoterminowe
3. środki pieniężne
4. inwestycje krótkoterminowe – np. udziały w innych jednostkach, papiery wartościowe, udzielone pożyczki, środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych, itp.

Po stronie pasywów przedsiębiorstwa również wyróżniamy dwie główne grupy tj. źródła finansowanie (fundusze) własne i (fundusze) obce.

  – kapitał własny dzieli się na kapitał bezpośrednio wniesiony przez właścicieli jednostki i kapitał pochodzący z zysków pozostawionych do dyspozycji jednostki: kapitału zapasowego i rezerwowego oraz nie podzielonego zysku.

  – kapitały obce to aktualne zobowiązania jednostki wynikające z przeszłych zdarzeń gospodarczych. Kapitały te stanowią obce źródło finansowania zasobów majątkowych, które zostały postawione do dyspozycji jednostki na określony czas. Zwrot kapitału obcego to uregulowanie zaciągniętego zobowiązania. W ramach kapitałów obcych rozróżniamy: kredyty bankowe, pożyczki, zobowiązania handlowe itp. Układ bilansu

Pozycją, która łączy bilans i rachunek wyników i strat jest wynik na działalności netto (zysk lub strata) za danych okres raportowania.

Analiza rachunku wyników

Rachunek wyników (rachunek zysków i strat) stanowi integralną część sprawozdania finansowego. W rachunku wyników wykazuje się wszystkie przychody i koszty według ich uzyskania i poniesienia. Różnice pomiędzy poszczególnymi przychodami i kosztami stanowią wyniki finansowe, których suma daje wynik na całokształcie działalności przedsiębiorstwa. Celem sporządzania rachunku zysków i strat jest ustalenie wyniku finansowego, czyli krótko mówiąc obliczenie zysku (lub straty). Kwotę końcowego wyniku finansowego przenosi się do tabeli bilansu.

Co przedstawia rachunek zysków i strat?

Rachunek zysków i strat przedstawia wynik działalności przedsiębiorstwa w ciągu konkretnego okresu, np. kwartału, półrocza albo roku. Jego konstrukcja umożliwia prześledzenie sposobu, w jaki spółka wypracowała zysk lub poniosła stratę. Przedstawione są w nim bowiem wszystkie rodzaje przychodów oraz kosztów związanych z ich uzyskaniem. W celu umożliwienia użytkownikom sprawozdania finansowego wygodnej jego analizy, koszty i przychody w rachunku wyników są odpowiednio pogrupowane, aby dawały jak najczytelniejszy obraz zdarzeń, które zaszły w przedsiębiorstwie w ciągu roku.

Istnieją dwa podstawowe warianty przygotowania i przedstawienia rachunku zysków i strat: wariant kalkulacyjny oraz wariant porównawczy. Oba warianty przedstawiają inny sposób pogrupowania przychodów i kosztów oraz tworzone są przy pomocy innych zestawów kont księgowych.

Ogólna analiza rachunku zysków i strat pozwala na określenie wartości sprzedaży (przychodów) i dzięki temu zaklasyfikowania przedsiębiorstwa do grupy przedsiębiorstw małych, średnich i dużych. Rachunek zysków i strat pozwala na określenie wyniku finansowego (zysku lub straty). Jest to kluczowa wartość brana przy obliczaniu wskaźników charakteryzujących przedsiębiorstwo. Jednak ze względu na fakt, że istnieje duża możliwość manipulacji wynikiem finansowym oraz możliwość znaczących wahań jego wartości w krótkich okresach, nie należy przeceniać jego znaczenia.

Zasady sporządzania rachunku zysków i strat

Najważniejszą zasadą stosowaną w sporządzaniu rachunku zysków i strat jest tzw. zasada współmierności kosztów i przychodów, która mówi, że w danym okresie na wynik finansowy wpływają zrealizowane w tym okresie przychody i nieodzowne dla ich uzyskania koszty. Oznacza to na przykład, że wszelkie koszty, które nie są związane z przychodami uzyskanymi w danym roku, nie powinny być ujmowane w rachunku wyników. Dotyczy to na przykład opłaconego z góry za rok następny czynszu za lokal - koszt ten dotyczy roku następnego, a więc, mimo, że został opłacony w roku bieżącym nie powinien znaleźć się w rachunku wyników.

Druga ważna zasada tzw. zasada memoriału, mówi, że w sprawozdaniu finansowym ujmuje się wszystkie operacje gospodarcze dotyczące danego roku, niezależnie od tego czy zostały opłacone czy nie. Oznacza to, że jeżeli spółka wyśle do odbiorcy fakturę za sprzedane produkty, musi zaksięgować przychód w danym okresie, mimo, że odbiorca zapłaci dopiero w następnym okresie sprawozdawczym.

Struktura rachunku zysków i strat

Na poziomie podstawowej działalności operacyjnej bierzemy pod uwagę przychody ze sprzedaży produktów oraz sprzedanych towarów, jak również wszelkie koszty związane z podstawową działalnością tj.: wynagrodzenia, koszty materiałów i energii, świadczenia na rzecz pracowników, koszty usług obcych, niektóre podatki (np. od nieruchomości), amortyzację i koszt nabycia sprzedanych towarów. Następnie od przychodów odejmujemy koszty i otrzymujemy zysk na sprzedaży.

Pozostała działalność operacyjna to przychody i koszty nie związane bezpośrednio ze zwykłą działalnością przedsiębiorstw, np. sprzedaż starych maszyn i urządzeń w momencie, gdy spółka postanowi wymienić sprzęt na nowy lub zmienić technologię produkcji. Przychodem w takim przypadku będzie dodatnia różnica pomiędzy ceną sprzedawanej maszyny i jej wartości widniejącej w księgach. Jeżeli różnica ta będzie ujemna, to powstanie koszt. Wartość przychodów dodaje się, a pozostałe koszty operacyjne odejmuje się od zysku na sprzedaży, co pozwala ustalić zysk operacyjny. Zysk operacyjny często nazywany jest określeniem EBIT będącym skrótem od angielskiego Earnings Before Interest and Tax (Zyski przed kosztami odsetek i podatku dochodowego).

Ponieważ spółki mają często znaczące inne przychody i koszty oraz różnią się stopami podatku dochodowego, wynik finansowy na działalności operacyjnej jest bardzo ważną kategorią służącą do porównań rentowności przedsiębiorstw. Porównując zyski z działalności operacyjnej dwóch różnych spółek można wyciągnąć wnioski na temat różnic zyskowności biznesów, które prowadzą. W takich porównaniach automatycznie wyeliminowany jest wpływ różnic w strukturach kapitału i różnic wynikających z odmiennych sytuacji podatkowych. Nie da się takiego porównania przeprowadzić zestawiając jedynie zysk netto obu spółek.

Działalność finansowa to przychody i koszty związane z działalnością finansową, np. koszty odsetek od kredytów i pożyczek, przychody z dywidend i ze sprzedaży papierów wartościowych. Po dodaniu przychodów finansowych i odjęciu kosztów finansowych od zysku operacyjnego otrzymujemy zysk brutto na działalności operacyjnej.

Kolejną pozycją rachunku wyników jest zysk brutto, którego wartość otrzymujemy po uwzględnieniu zysków i strat nadzwyczajnych. Są to skutki finansowe zdarzeń jednorazowych (niepowtarzalnych), występujących poza zwykłą działalnością przedsiębiorstwa, w tym spowodowanych zdarzeniami losowymi. Ponieważ spółki mogą mieć różne rzeczywiste stopy podatkowe, zysk brutto również jest dobrą kategorią służącą do porównań rentowności przedsiębiorstw między sobą. Po uwzględnieniu podatku dochodowego oraz innych, podobnych obciążeń wyniku finansowego (np. obowiązkowej dywidendy w spółkach Skarbu Państwa) otrzymujemy wynik finansowy netto tzn. zysk lub stratę netto.

Analiza ogólna rachunku zysków i strat oprócz powyższego, obejmuje również, podobnie jak w przypadku bilansu, analizę dynamiki i analizę struktury procentowej. Analiza dynamiki rachunku zysków i strat pozwala zorientować się w tempie rozwoju przedsiębiorstwa oraz procesach w nim zachodzących. Analiza ta polega na próbie wskazania i przedstawienia jak największej ilości trendów oraz określenia ich przyczyn.